افعال و خواص آن : مولد خلط غليظ سوداوى مضر محرور المزاج و ضعيف مصلح آن مهرّا پختن آن با پوست خربزه و خوردن آن با روغن و افاويه هاضمه مقويه معده و ليكن بايد خورنده آن عادت دهد بدن خود را به استفراغ به ايارجات و رفتن به حمام و عرق بسيار كردن و آن را خاصيتى ديگر نيست مگر آنكه زهره آن جهت نزول آب مفيد است . زرزور به ضم زاى معجمه و سكون را و ضم زاى معجمه و سكون واو و راى مهمله جمع آن زرازير آمده از جمله طيور است به فارسى سار و به تركى سقرچين نامند . ماهيت آن : نوعى از عصفور تيزپر است كه در وقت پرواز آن آواز آيد و پايهاى آن كوتاه و چون پايهاى آن را قطع نمايند نتواند پرواز نمايد مانند آنكه چون دستهاى انسان را ببرند يا ببندند نتواند كه بدود و رنگ آن سياه منقط به سفيدى است و در خانه‌ها آن را پرورش مىنمايند و هر چند كهنه شود سفيدى آن كمتر مىگردد . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : مبهى و مشهى و مقوى بصر . مضر دماغ و محرور المزاج و يابس مصلح آن به روغن و يا آب چغندر پختن و محرور المزاج با سركه و مرى خوردن و بعد از آن آب انار ميخوش نوشيدن و بهتر آنست كه صحرايى و تازه صيد كرده آن را نخورند به جهت حدت آن بلكه در خانه پرورده آن بهتر است و چون صحرايى آن را ذبح نمايند بايد كه اقلًا شب بگذارند پس صبح طبخ نموده بخورند . زرنيخ به كسر زا و سكون را و كسر نون و سكون ياى مثناة تحتانيه و خاى معجمه به يونانى فرساطيس و به هندى هرتال و هرتار نامند . ماهيت آن : جسمى است كه متكون مىگردد در معدن خود مانند تكون كبريت از بخار دخانى كه مصادف آن گردد و رطوبت در قعر معدن و ليكن ماده ارضى و رطوبت ثقيل در اين بيشتر است و جزو نارى و كبريتيت غالب و لهذا اين مشتعل نمىگردد به خلاف كبريت كه به رسيدن اندك آتشى بدان مشتعل مىگردد و آن پنج نوع مىباشد زرد و سرخ و سبز و سياه و سفيد و بهترين آن همه زرد صفايحى مانند طلق و براق به رنگ ذهب است و اين را زرنيخ ورقى و بدخشى نامند و به هندى هرتال ورقى و بهترين آن سرخ صافى شبيه به اسرنج است كه زود مفتت گردد و بوى كبريت از آن آيد و گاه مىسوزانند زرنيخ را و مصاعد در طبخ مىكنند و آن را شرار مىنامند از جهت مشابهت به شرار آتش در براقى اجزايى كه ظاهر مىگردد در آن و اين قاتل و بسيار حاد سوزنده است و داخل مراهم محلله جاليه مىكنند و اين هر دو قسم سبز و سياه آن نيز ردىتر از گل انواع آن و غير مستعمل‌اند به سبب قوّت احراق آن و سفيد آن را زرنيخ النوره و دواء الشعر نامند و بدترين انواع است بعد از آن هر دو قسم قاتل است و بعضى سفيد آن را قوىتر و حادتر مىدانند از آن هر دو و سميت آن را علاج نيست و زرنيخ محرق الطف و قوّت سميت آن بيشتر و قتال مگر آنكه خوب آن را سوخته و قتل نموده باشند و مقدار كم آن را با شرايط آن در امراض مقرره بخورند و زرنيخ سفيد يحتمل كه همان باشد كه سرمه سفيد نامند و در اثمد مذكور شد . طبيعت : زرد آن در سيّم گرم و خشك و سرخ آن در چهارم و سه نوع ديگر از همه اقوى و از سمومات‌اند و گفته‌اند سياه آن در چهارم و اصفر در اول چهارم و اخضر در وسط سيّم و احمر و ابيض در اول آن و قوّت آن تا هفت سال باقى مىماند . افعال و خواص : همه انواع آن لذاع و معفن و محرق و با قوّت قابضه و خورنده گوشت زايد زخمها و جالى آثار خون مرده و رافع سعفه و جرب و آكله و كشنده اقسام كرم معده و سترنده موى و با راتينج جهت داء الثعلب و با آهك و خاكستر و امثال آن جهت ستردن موى و محرق آن گويند در اين فعل اقوى است و با زفت جهت برص ناخن و با روغن زيتون و امثال آن جهت رفع قمل و هوام بدن و با پيه جهت تحليل خراجات و با روغن گل سرخ جهت بثور مقعده و بواسير و جراحت بينى خصوص سرخ آن و با ادويه مناسبه جهت بردن گوشت زايد و رويانيدن گوشت بن دندان و خوردن زرد خام آن مقدار كمى براى سرفه رطوبى و ضيق النفس بارد بلغمى نافع و بخور آن با راتينج به نحوى كه دود آن به حلق رسد با انبوبه جهت سرفه رطوبى كهنه و به دستور بخور آن به واسطه انبوبه با ميعه و مغز چلغوزه و مغز بادام بالسويه و از مجموع مقدار نيم درم جهت ربو و ضيق النفس و سرفه مزمن بغايت مؤثر با تكرار عمل و به شرط آنكه بعد از عمل حريره آرد گندم با مغز بادام و روغن تازه جهت رفع غاليه آن بنوشند و يك دانگ سرخ آن با عسل جهت تصفيه آواز و رفع چرك سينه و ليكن چون قوى است حذر از آن اولى است و آشاميدن آن را با پيه و قى كردن جهت تب ربع مؤثر و حتى المقدور اگر آن را از داخل استعمال نمايند اولى است و طلاى زرنيخ سرخ با بول حمار و به دستور از هر عضوى كه خواهند موى در آن نرويد مانند زير بغل و غير آن بايد كه موى آن را بكنند و زرنيخ سرخ را يا آب بنج تازه بدان موضع بمالند ديگر نرويد و مجرب دانسته‌اند و طلاى آن با زهره گاو و آب حى العالم و شبت جهت منع سوزانيدن آتش چون آن را مس نمايند